تروریسم چه زمانی شکست می‌خورد؟

تروریسم زمانی شکست می‌خورد که روایتش فروبریزد؛ و این، مسئولیت مشترک سیاست‌گذار، رسانه و جامعه نخبگانی است.

به گزارش فراق، تجربه‌های امنیتی نشان می‌دهد که تقلیل تروریست به ظاهر، پوشش یا نقش اجتماعی-از دانشجو تا کارمند-خطایی راهبردی است. بروس هافمن در Inside Terrorism تصریح می‌کند: «تروریسم محصول شبکه‌های معناست، نه صرفاً ابزار». در ادبیات تخصصی حفاظت نیز همین رویکرد دیده می‌شود. در جلد نخست مجموعه «افسران حفاظت حرفه‌ای؛ مبانی و اصول امنیت و حفاظت» نوشته دکتر عادل شیرازی آمده است: «امنیت پایدار زمانی محقق می‌شود که تهدید پیش از بروز فیزیکی، در لایه‌های ادراکی و رفتاری شناسایی شود.» این گزاره، نقطه عزیمت فهم تروریسم مدرن است؛ جایی که «عادی‌بودن» می‌تواند نقاب خطر باشد و جامعه، اگر به نشانه‌های عمیق‌تر بی‌توجه بماند، دچار اطمینان کاذب می‌شود.

یکی از خطاهای مزمن در مواجهه با تروریسم، تمرکز افراطی بر «ابزار» و غفلت از «فرایند» است. مارک سیجمن، پژوهشگر شبکه‌های افراطی، بارها هشدار داده که رادیکال‌شدن اغلب در حلقه‌های کوچک اجتماعی و روایت‌های توجیه‌گر رخ می‌دهد. همین معنا در جلد «پیشگیری از جرم و حفاظت فیزیکی» از مجموعه افسران حفاظت حرفه‌ای برجسته شده است: «پیشگیری مؤثر، نتیجه فهم الگوهای شکل‌گیری نیت مجرمانه است، نه صرفاً واکنش به پیامدها.» رسانه‌ها اگر با بازنمایی‌های هیجانی، مسئله را به سطح تقلیل دهند، ناخواسته به بازتولید ترس و ساده‌سازی خطر کمک می‌کنند. تروریسم، پیش از آن‌که انفجار باشد، «روایت» است؛ روایتی که اگر زود شکسته نشود، دیر مهار می‌شود.

ادبیات حفاظت حرفه‌ای تأکید می‌کند که امنیت، نظامی چندلایه و مبتنی بر بازدارندگی شناختی است. در جلد «مدیریت ریسک و تهدید» از همین مجموعه آمده است: «تمرکز یک‌بعدی بر ابزار، جای تحلیل نیت، فرصت و مسیر تصمیم‌گیری را می‌گیرد.» این نگاه با دیدگاه گاوین دِ بکر (هدیه‌ی ترس) هم‌راستاست که خطر واقعی را «نامرئی اما قابل‌تشخیص در رفتار» می‌داند. از این منظر، تروریست می‌تواند در هر پوششی ظاهر شود، نه به‌خاطر لباس، بلکه به‌سبب عبور از آستانه‌های ذهنیِ مشروع‌سازی خشونت. امنیت حرفه‌ای یعنی دیدن این آستانه‌ها پیش از آن‌که دیر شود.

جمع‌بندی روشن است: تهدید در «لباس» نیست؛ در «فکرِ مجوزدهنده به خشونت» است. رسانه مسئول، به‌جای پرداختن به جزئیات تقلیدپذیر، باید بر هشدار شناختی و آموزش عمومی تمرکز کند. استفاده از نمونه‌های تصویری صرفاً تحلیلی-برای مثال ویدئویی که نشان می‌دهد ظاهر می‌تواند گمراه‌کننده باشد-فقط در صورتی موجه است که هیچ جنبه آموزشی یا اجرایی نداشته و پیام آن معطوف به فهم خطر باشد، نه تحریک کنجکاوی فنی. همان‌گونه که در جلد «وظایف افسران حفاظت» تأکید شده است: «امنیت پایدار با آگاهی عمومی، تحلیل عمیق و پرهیز از ساده‌سازی حاصل می‌شود.» تروریسم زمانی شکست می‌خورد که روایتش فروبریزد؛ و این، مسئولیت مشترک سیاست‌گذار، رسانه و جامعه نخبگانی است.

انتهای پیام