حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی در پیام خود به مجلس شورای اسلامی از تعبیر کمتر استفاده شده تجزیه اجتماعی بهره گرفتند. تعبیری که نمیتوان صرفاً یک هشدار سیاسی معمول تلقی کرد، بلکه بیانگر تغییر ماهیت تهدیدات علیه کشور است؛ تهدیدی که دیگر فقط متوجه مرزهای جغرافیایی نیست، بلکه انسجام اجتماعی، اعتماد عمومی و هویت مشترک ملی را هدف قرار داده است.
۱- چیستی تجزیه اجتماعی:
تجزیه اجتماعی یعنی جامعه، پیش از فروپاشی سیاسی، دچار فروپاشی پیوندهای همبستگی شود؛ یعنی اعتماد عمومی کاهش یابد، شکافهای سیاسی و اجتماعی تشدید شود، گروههای مختلف احساس سرنوشت مشترک خود را از دست بدهند و ملت واحد به مجموعهای از قطبهای متعارض تبدیل گردد.
در این وضعیت، کشور ممکن است از نظر جغرافیایی یکپارچه بماند، اما از درون دچار چندپارگی هویتی و روانی شود.
۲- انتقال جنگ از میدان نظامی به میدان اجتماعی:
پیام رهبری تصریح میکند که دشمن پس از ناکامی در جنگ سخت، بهدنبال تفرقه و تجزیه اجتماعی است که نشان میدهد در دوران جدید، جنگ فقط نظامی نیست، بلکه ترکیبی و شناختیاست.
در این جنگ، هدف اصلی تخریب اعتماد مردم، فرسایش امید اجتماعی، قطبیسازی و شکاف میان مردم، نخبگان و حاکمیت است.
بنابراین جامعه، خود به میدان نبرد تبدیل میشود.
۳- چرا دوره آتشبس خطرناک است؟
در دوران جنگ، تهدید خارجی معمولاً انسجام اجتماعی ایجاد میکند؛ اما در دوره آتشبس و پساجنگ، جامعه وارد مرحلهای حساس میشود که خستگی روانی، فشار اقتصادی، ابهام نسبت به آینده و رقابت روایتها درباره جنگ بر پیچیدگی شرایط افزوده است.
در این شرایط، اگر امید اجتماعی و روایت مشترک ملی حفظ نشود، شکافهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی فعال میشوند و جامعه مستعد قطبیسازی خواهد شد.
۴- اقتصاد و فرسایش انسجام اجتماعی:
پیام رهبری، تجزیه اجتماعی را در کنار فشار اقتصادی و محاصره تبلیغاتی قرار میدهد. این نکته از این جهت مهم است که بحران اقتصادی فقط یک مسئله معیشتی نیست، بلکه میتواند اعتماد عمومی و همبستگی ملی را تضعیف کند.
تورم، تبعیض، بیکاری و کاهش قدرت خرید، اگر طولانی شوند، به بحران اجتماعی و سیاسی تبدیل میشوند. از این منظر، مهار مشکلات اقتصادی بخشی از حفظ امنیت و انسجام ملی است.
۵- قطبیسازی؛ ابزار اصلی تجزیه اجتماعی:
تجزیه اجتماعی معمولاً از مسیر قطبیسازی شکل میگیرد؛ یعنی اختلافهای طبیعی سیاسی به دشمنی هویتی تبدیل شود. هشدار متن درباره اختلافات پوچ سیاسی ناظر به همین مسئله است.
در شرایط پساجنگ، هر نزاع فرسایشی میان جریانهای سیاسی(موجه یا ناموجه) میتواند سرمایه اجتماعی و انسجام ملی را تضعیف کند.
۶- وحدت ملی؛ ضرورت راهبردی:
در این پیام، وحدت ملی فقط یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه شرط عبور از بحران پساجنگ است. قدرت کشور بیش از هر چیز به میزان انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی وابسته است.
جامعهای که بتواند اختلافها را مدیریت کند، منافع ملی را بر رقابتهای جناحی ترجیح دهد و امید اجتماعی را حفظ کند در برابر فشارهای بیرونی پایدار خواهد ماند.
جمعبندی
تجزیه اجتماعی در این پیام، مهمترین تهدید دوره پساجنگ معرفی میشود؛ تهدیدی که نه با اشغال سرزمین، بلکه با فرسایش اعتماد، گسترش شکافها و تخریب وحدت ملی عمل میکند. بر همین اساس، حفظ انسجام اجتماعی، امید عمومی و پرهیز از قطبیسازی، مهمترین شرط ثبات و عبور موفق از شرایط آتشبس و پساجنگ تلقی شده است.
انتهای پیام
